Taken en verantwoordelijkheden Inlichtingenbureau

Stichting Inlichtingenbureau (IB) verwerkt (persoons)gegevens en ondersteunt daarmee gemeenten bij het vaststellen van de rechtmatigheid in de uitvoering van werk en inkomen, onderwijs, belastingen (jeugd)zorg en schuldhulp. Dit brengt natuurlijk verantwoordelijkheden met zich mee. Onderstaand vertellen we meer over de oorsprong en wettelijke taak van het IB en leggen we uit hoe het Inlichtingenbureau omgaat met de privacy en veiligheid van persoonsgegevens.

Het Ministerie van Sociale zaken besloot in 2001 om een centrale partij op te richten, die de informatievoorziening vanuit (overheids)instanties richting gemeenten zou regelen: het Inlichtingenbureau. Het IB moest ervoor zorgen dat gemeenten makkelijker het recht op uitkeringen van burgers konden bepalen. Dit was nodig om de uitvoerende taken van gemeenten voor burgers eenvoudiger te maken en burgers makkelijker en sneller van dienst te kunnen zijn.

Er bleek behoefte te zijn aan één onafhankelijke organisatie: een elektronisch koppelpunt. Dit elektronische koppelpunt moest onafhankelijk van de overheid alle Nederlandse gemeenten verbinden met andere (overheids)instanties, om zo veilig elektronische gegevens uit te kunnen wisselen. Daarom is bij de oprichting van het IB gekozen voor de structuur van een private stichting. De duidelijke scheiding tussen beleid, uitvoering en toezicht onderstrepen de onafhankelijkheid die binnen de uit te voeren taken zo gewenst was.

Maatschappelijke meerwaarde

De informatiediensten van het IB helpen gemeenten binnen een zo kort mogelijke tijd te bepalen of er voor een persoon of huishouden recht op bijstand bestaat. Wij ondersteunen gemeenten bij het vaststellen van het recht op kwijtschelding van belastingen en brengen bij gemeenten jongeren in beeld die extra aandacht verdienen om zo een betere startpositie op de arbeidsmarkt te bereiken. Daarnaast heeft het IB verschillende diensten die gemeenten en zorgaanbieders ondersteunen bij het veilig uitwisselen van informatie op het gebied van de Wmo en Jeugdwet. Met behulp van deze informatie stelt het Inlichtingenbureau alle Nederlandse gemeenten in staat om hun inwoners de juiste ondersteuning te bieden, waardoor burgers krijgen waar zij recht op hebben.

Optimale veiligheid gegevensuitwisseling

In de huidige situatie fungeert het IB als informatieknooppunt tussen gemeenten en (overheids)instanties. Deze instanties, zoals bijvoorbeeld UWV, de Belastingdienst en de Sociale Verzekeringsbank, zijn wettelijk bepaald en ten aanzien daarvan biedt het IB standaard-informatieproducten aan. Deze informatieproducten kunnen en mogen gemeenten vrijwillig afnemen. Alle gegevensuitwisselingen tussen gemeenten het IB en instanties vinden plaats op basis van een wettelijke grondslag, dus een wet die bepaalt dat het delen van deze gegevens noodzakelijk is voor de uitvoering van wet- en regelgeving. Gebruikte gegevens worden niet langer bewaard dan noodzakelijk is voor de dienstverlening. Daarnaast zorgt het IB ervoor dat aan alle vereisten van de AVG wordt voldaan.

Over de werkzaamheden van het IB legt een onafhankelijk bestuur verantwoording af aan het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en andere opdrachtgevers, zoals de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en gemeenten. Dit gebeurt in de vorm van een jaarverslag, een accountantscontrole en een externe onafhankelijke EDP-audit op de gegevensverwerking. Een samenvatting van de resultaten van de laatste EDP-audit staan in het jaarverslag. Deze auditbevindingen worden jaarlijks besproken met de informatiebeveiligingsdienst (IBD) van de VNG en met de security officer van het ministerie van SZW.

Koppelen van bestanden op basis van wet- en regelgeving

Om gemeenten te ondersteunen bij de rechtmatigheidscontrole op bijstandsuitkeringen voert het IB bestandsvergelijkingen uit met verschillende overheidsinstanties, zoals UWV, de Belastingdienst en DUO. Dit gebeurt volgens een geautomatiseerd en gestandaardiseerd proces. Binnen dit proces leveren gemeenten ons maandelijks (op een vast moment) gegevens aan van bijstandsgerechtigden. De resultaten van deze bestandsvergelijkingen worden omgezet in rapportages en signalen die gemeenten gebruiken bij hun wettelijke taak om de rechtmatigheid op bijstandsuitkeringen te controleren. Op deze manier krijgt de gemeente inzicht in veranderingen, van bijvoorbeeld iemand zijn vermogen of inkomen. Dit kan vervolgens van invloed zijn op het recht of de hoogte van een bijstandsuitkering.  

"Het Inlichtingenbureau gebruikt geen programma’s of algoritmen die voorspellende, classificerende of associërende elementen hebben".


Zo nu en dan ontvangt het IB de vraag of er bij het verwerken van persoonsgegevens ook bepaalde scores toegekend worden. Het IB koppelt bestanden, maar kent hierbij zelf geen scores toe op basis waarvan wel of juist géén informatie verzameld en beschikbaar wordt gesteld. Het Inlichtingenbureau gebruikt ook geen andere programma’s of algoritmen die voorspellende, classificerende of associërende elementen hebben. Omdat het IB slechts zorgt voor de bestandskoppeling van bestanden uit verschillende gegevensbronnen, beschikt het IB zelf niet direct over de gegevensbestanden. (Persoons)gegevens van bijvoorbeeld de Rijksdienst Wegverkeer (RDW) of UWV zijn voor het IB beschikbaar om informatie op te halen. Daarnaast is aan het IB geen opsporingsbevoegdheid toegekend. Het IB zorgt er slechts voor dat een gemeenteambtenaar eenvoudig inzicht krijgt in relevante gegevens van mensen die recht hebben op bijvoorbeeld kwijtschelding van gemeentelijke belastingen. Als die gegevens aanleiding geven tot verder onderzoek, dan wordt dat bepaald door de gemeenteambtenaar.